Page 11 - Неделник Зенит број 623

KULTURA
Zemenik
- minister
JJAAZZII^^EENN PI[UVA:
AAGGOOLL
BLAGOJA
IV^ESKI
Nekoga{, pred pove}e godini,
razgovaravme so izvesen re`iser za
upotrebata na literaturniot jazik vo
teatrite. I dvajcata go delevme mis-
leweto deka na teatarskite sceni se
pravat mnogu gre{ki. Toga{ mu poso-
~ivme eden primer, kade eden kolega,
(akter) vo edna situacija vo tri zbora,
pravi tri gre{ki. ,,E, sega,,- veli re`i-
serot. Ne veruva{e deka e toa mo`no.
Mu go objasnivme slu~ajot. Se smee{e.
Pred nekoe vreme, na TV ima{e
ne{to sli~no. Zboruva novinarkata za
sostojbite vo izvesna bolnica vo na{a-
va zemja. Nemalo dovolno finansiski
sredstva, nemalo dovolno medicinski
personal, nemalo dovolno za{titna
oprema... Najposle veli deka sostojbata
ne bila takva samo vo odnosnata bolni-
ca, tuku i vo - ,,ostanatite {irum zemja-
ta,,. Eve ja istata situacija. Tri zbora - na ministerot toj i toj, go predlagam toj i
tri gre{ki. Glagolskata pridavka
,,ostanati,, ja slu{ame sekojdnevno. Se
razbira, pogre{no. No, nikoj ne pomislu-
va na toa. Srbite velat ,,ostali,, i nie
- ,,ostanatite,,. A kade se tie ostanati?
Zna~i, situacijata ne bila te{ka samo
vo odnosnata bolnica, tuku i vo drugite.
Vo drugite bolnici, a ne vo ostanatite.
Nikade tie ne se ostanati. Ovaa gre{ka,
ovaa nepravilnost e tolku ~esta, a nikoj
ne pomisluva na toa. Gre{kata e o~evid-
na, a nikoj ne saka da ja vidi.
Vtorata gre{ka. Sosema pogre{na
upotreba na zborot ,,{irum,,. Toj zbor vo
na{iot jazik e prilog, a ne predlog. Toj
poka`uva KAKO, a ne KADE. Vratata e
otvorena [IRUM. Ovaa gre{ka se pravi
niz seta na{a zemja, a ne {irum na{ata
zemja. Vo srpskiot jazik bi se reklo
,,{irom na{e zemqe,,. Tamu zborot
,,{irom,, e predlog, a ne prilog. Kaj nas
ne mo`e taka. Rekovme, kaj nas ,,{irum,,
e prilog, kako {to se prostum, skokum,
ni~kum, krade{kum... Site tie poka`u-
vaat kako e zavr{eno ili kako }e se iz-
vr{uva nekoe dejstvo, a ne kade se iz-
vr{uva. Za vakvata pogre{na upotreba
na prilogot ,,{irum,, pi{uva i Bla`e
Koneski vo svojata Gramatika. Napi{ano
e toa na stranicata 320. Sekoj mo`e da
pro~ita i da se uveri.
6 noemvri 2020 11
Tretata gre{ka. Novinarkata veli
deka takva bila sostojbata vo bolnicite
{irum zemjata. Ne mo`e taka. Taa zboruva
za bolnicite vo na{ava zemja, a ne za ne-
kade, za nekoja druga. Novinarkata, isto
taka, vo toj moment, se nao|a vo na{ava
zemja. Ottuka izvestuva. Zna~i, stanuva
zbor za bolnicite od ZEMJAVA, a ne od
zemjata. I sega da se vratime vo po~etokot
koga veli novinarkata; ,,Ostanatite bol-
nici {irum zemjata,,. Izrazot treba da
glasi - ,,Drugite bolnici niz seta na{a
zemja,, ili ,,Drugite niz zemjava,, a ne niz [ube te fa}a. Gi stega{ kop~iwa-
niz zemjata.
Ete, tri zbora - tri gre{ki. Kako neko-
ga{ mojot kolega. Ovojpat, ne bi rekle
deka vakvite gre{ki predizvikuvaat smea.
Naprotiv!
Izbor na zamenik - minister vo sobra-
nieto. [to sé ne se iznaslu{avme. Nekoi
velat deka }e se izbiraat zamenici na
ministrite. Drugi velat deka }e se izbi-
raat zamenici ministri. Premierot gi
soop{tuva kandidatite i veli: ,,Zamenik
toj,,. Gi obrazlo`uva kvalitetite na
predlo`eniot gospodin i prodol`uva
ponatamu. Pogre{no e toa! Zborot zamenik
- minister e zvawe, titular. Tokmu taka,
ZAMENIK - MINISTER, a ne zamenik na
ministerot. Mno`inskata forma }e bide
ZAMENIK - MINISTRI, a ne zamenici na
ministrite. Slu{navme i obrazlo`enie
za rabotata, za funkcijata na zemenik
ministrite. Ne se se}avame koj go dava{e
toa obrazlo`nie, dali go ~uvme od nekoj
politi~ar ili od novinar. Va`no, obraz-
lo`nieto be{e takvo {to nie mo`evme da
razbereme deka: ,,Zamenicite gi za-
menuvaat ministrite koga tie se otsutni,,.
Se pra{uvame {to }e rabotat toga{ koga
ministrite ne se otsutni?! Zamenik -
ministerot si ima svoja funkcija, svoi
ovlastuvawa. Ne se toa ~lenovi na nekak-
va komisija, pa ako otsustvuva nekoj ~len,
}e go povikaat zamenikot.
Na TV, (na{iot javen servis) slu{navme
deka }e se birale zamenici ministri. Vo
na{iot jazik ne postoi glagol ,,bira,,. Toj
sekoga{ e prefiksiran - izbira, odbira,
prebira... Vo slu~ajov treba da glasi -
IZBIRA.
Na kratko! ZAMENK - MINISTER, mno-
`ina ZAMENIK - MINISTRI. Isto kako vo
vojskata: GENERAL - MAJOR, mno`ina,
GENERAL - MAJORI, a ne generali - majori.
ARHAIZMI,
TURCIZMI I
U[TE NE[TO
[ube
Porano za~estenosta na zborot
{ube be{e mnogu pomala, no otka-
ko vlegovme vo pove}emese~novo
ludilo, mislam deka ne ni izlegu-
va od usta.
Ja fa}a{ kvakata od vratata,
ama so pousul, so dva prsta, a ako
mo`e i so eden. Oti ne znae{ koj
pred tebe ja fatil taa kvaka.
ta od bankomatot, a mislite ti se
podeleni. Od edna strana treba
to~nite brojki da se vnesat, od
druga pa, toa pusto {ube. Ne znae{
{to dopira{, i ne znae{ kade }e
go prenesi{ seto toa.
Koga kupuvavme leb, imavme
obi~aj da ja proveruvame sve`ina-
ta na lebot so dopir. Ne deka
toga{ ne znaevme {to e pravilno,
ama ete, navika ostanalo. Sega za
da se izbegnat bilo kakvi opasno-
sti i rizici, kupuvame leb vo
plastificirana }esa i imame
edno {ube pomalku.
Porano koga probuvavme ali{-
ta vo prodavnica, obi~aj be{e
prodava~kata da pomogni. Taa }e
ti gi zakop~a petli~iwata, }e ti
ja istrga ko{ulata, }e ti ja names-
ti jakata i }e te stokmi kako {to
treba, sepak taa znae najdobro.
Sega, toa rastojanie ne ti dava da
pobara{ pomo{, i ako prodava~ka-
ta sama se ponudi da pomogni, }e
te fati {ube, pa }e ja odbie{.
Nikako ne si.
@ivotot vrtoglavo ni se smeni
vo ovie osum meseci. Mnogu raboti
ni se zabraneti, od slu~ajnite
dopiri, rakuvawa, pa sè do pre-
gratki. Duri i da ti se slu~at, toa
{ube ne te ostava miren. Koj znae
kako uspevame da `iveeme so
tolku mnogu {ubiwa.
[ube e turcizam {to poteknu-
va od turskiot zbor şüphe, koj vo
bukvalen prevod zna~i somne`.
Vo makedonskiot jazik ima pove}e
zna~ewa kako somnevawe, podzre-
nie, nedoverba i toa vo uloga na
imenka.
Nina Naseska